Birleşme Halinde Elektrik Piyasasındaki Lisansın Durumu

A.Giriş

Elektrik piyasasında lisans sahibi bir tüzel kişinin başka bir şirketle birleşmesi, yalnızca 6102 sayılı Türk Ticaret  Kanunu’nda (“TTK”) düzenlenen şirketler hukuku sonuçlarını doğurmaz. Birleşme sonucunda şirketlerin lisans kapsamındaki faaliyetlerine devam edebilmesi, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 02.11.2013 tarihli ve 28809 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği (“Yönetmelik”) ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun (“Kurul”) 26.12.2024 tarihli ve 13130-2 sayılı Kararı ile kabul edilen Önlisans ve Lisans İşlemleri ile İlgili Başvurulara İlişkin Usul ve Esaslar (“Usul ve Esaslar”) çerçevesinde  ayrıca değerlendirilmelidir.

B. TTK Bakımından Birleşmenin Hukuki Niteliği

TTK m. 136 uyarınca şirketler, bir şirketin diğerini devralması şeklinde veya yeni bir şirket bünyesinde bir araya gelmek suretiyle birleşebilir. Devralma şeklinde birleşmede, bir ya da birden fazla ticaret şirketinin veya bir ticari işletmenin diğer bir ticaret şirketine tüm malvarlığı ile katılması veya onlar tarafından devralınmasıdır. [1] Birleşmenin en temel sonucu külli halefiyettir. TTK m. 153/1’e göre, birleşme, birleşmenin ticaret siciline tescili ile geçerlilik kazanır. Tescil anında, devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi kendiliğinden devralan şirkete geçer. Böylece devrolunan şirkete ait malvarlığı unsurları, borçlar, sözleşmesel ilişkiler ve diğer hak ve yükümlülükler, kural olarak ayrı ayrı devir işlemi yapılmasına gerek olmaksızın devralan şirkete intikal eder.

C. Elektrik Piyasasında Lisansın Devredilemezliği ve Birleşme İstisnası

Lisans, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca belirli bir tüzel kişiye, lisansında kayıtlı piyasa faaliyetini yürütebilmesi için verilen bir izin belgesidir. Elektrik piyasasında başlıca lisansa tabi faaliyetler; üretim, dağıtım, piyasa işletim, tedarik ve toplayıcılık faaliyetleri olup, bu faaliyetlere ilişkin  lisansların birleşme sonrasındaki hukuki durumu ve devam şartları  farklılık gösterebilmektedir. Yönetmelik m. 5/3 uyarınca, lisans devredilemez. Bununla birlikte aynı hüküm, lisans sahibi tüzel kişinin Yönetmelik kapsamındaki hak ve yükümlülüklerini TTK uyarınca birleşme veya bölünme yoluyla, 59 uncu madde çerçevesinde başka bir tüzel kişiye devredebileceğini ve bu durumun lisans devri sayılmayacağını düzenlemektedir.

Dolayısıyla birleşme, lisansın üçüncü  kişiye  serbestçe devredildiği bir işlem olarak nitelendirilemez. Birleşme, şirketler hukuku bakımından külli halefiyet sonucunu doğururken; elektrik piyasası bakımından lisans kapsamındaki  hak  ve yükümlülüklerin devralan tüzel kişi nezdinde sürdürülebilmesi için Kurulun önceden onay vermesini ve birleşme sonrasındaki lisans başvuru   sürecinin tamamlanmasını gerektirir.

D. Birleşme      Öncesinde       Kurul Onayı

Yönetmelik m. 59 uyarınca, lisans sahibinin kendi veya başka bir tüzel kişi bünyesinde tüm aktif ve pasifleriyle birleşmek istemesi hâlinde,  birleşme  işlemi tamamlanmadan önce Kurul onayı alınması zorunludur. Bu onay, TTK uyarınca yürütülecek birleşme işleminin ticaret siciline tescilinden önce temin edilmelidir.

Aynı madde uyarınca, birleşme izni başvurusunda, (i) birleşme sözleşmesi taslağı,(ii) birleşmeye katılan tüzel kişilerin yönetim kurulu kararları, (iii) devralan şirketin birleşme sonrasındaki esas sözleşme taslağı ile (iv) birleşmeden beklenen amaç ve gerekçeleri değerlendiren rapor olmak üzere ilgili bilgi ve belgeler sunulur. YEKA için verilen üretim lisanslarında ise yukarıdakilere ek olarak lisans kapsamındaki üretim tesisi işletmeye geçene kadar Bakanlık’tan alınacak yazılı onay aranmaktadır. Birleşme sözleşmesi taslağında tüketicilerin hak ve alacaklarını ihlal eden veya lisans sahibi  tüzel kişinin yükümlülüklerini ortadan kaldıran hükümlere yer verilemez. Ayrıca taslak sözleşmede birleşme sonucunda hangi tüzel kişi veya kişilerin  sona ereceğinin belirtilmesi gerekir.

Kurulun birleşme işlemine izin vermesi, işlemin sınırsız süreyle tamamlanabileceği   anlamına gelmez. Yönetmelik m. 59 kapsamında Kurul, izin tarihinden itibaren altı aydan az olmamak üzere birleşmenin tamamlanması için bir süre belirler. Birleşme bu süre içinde tamamlanmazsa izin geçersiz olur ve yeni Kurul onayı olmaksızın  işleme  devam edilemez.

E. Birleşme Sonrası Yeni Lisans Başvurusu

Birleşme işleminin tamamlanması, devralan şirket adına lisansın devamı için gerekli tüm idari işlemlerin kendiliğinden tamamlandığı anlamına gelmez. Kurulun izin kararında öngördüğü yükümlülüklerin belirlenen süre içinde yerine getirilmesi, lisans alma bedelinin ödenmesi ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’na (“Kurum”) başvurulması hâlinde, devralan tüzel kişiye eskisinin devamı mahiyetinde yeni lisans verilir. Nitekim Yargıtay vermiş olduğu bir kararında, Kurul onayıyla aynı ortaklık yapısında kurulan yeni tüzel kişiye verilen ve eskisinin devamı niteliğindeki lisans kapsamında, yeni lisans sahibinin önceki tüzel kişinin hakları yanında borçlarından da sorumlu olacağını kabul etmiştir. [2]

Usul ve Esaslar m. 20 uyarınca yeni lisans başvurusu elektronik ortamda EPDK Başvuru Sistemi üzerinden yapılır. Başvurunun elektronik sistem üzerinden sunulabilmesi için tüzel kişi adına en az bir elektronik başvuru yetkilisinin atanması gerekir. Yetkili temsilcinin sisteme tanımlanması için Kurum’a tüzel kişi tarafından yazılı bildirim yapılması öngörülmektedir.

Usul ve Esaslar’ın Ek-4’ü m. 11 uyarınca başvuru dosyasında, başvuru dilekçesi ve yetki belgesinin yanı sıra birleşme sonrasındaki esas sözleşme, ortaklık ve kontrol yapısını gösteren belgeler,  güncel sermayeyi tevsik eden belgeler, lisans başvuru  bedelinin ödendiğine ilişkin belge ve kanuni yasak bulunmadığına dair beyan yer almalıdır. Devralan şirket anonim şirket  ise  esas sözleşmesinin, borsada işlem gören paylar dışında kalan payların nama yazılı olduğuna ve borsa işlemleri için çıkarılacaklar hariç hamiline yazılı pay senedi çıkarılamayacağına ilişkin hükmü içermesi gerekir. Esas sözleşmede ayrıca Yönetmelik’te düzenlenen birleşme ve bölünme hükümleri, pay senetlerinin türü ile sermaye azaltımına ilişkin değişiklikler için Kurul onayının aranacağına dair düzenlemeye yer verilmelidir.

Üretim lisansları bakımından, devralan şirketin sermaye yeterliliği üretim tesisinin türü ve yatırım büyüklüğü ile bağlantılıdır. Yönetmelik m. 20/6(d) uyarınca, üretim lisansı başvurusunda şirket asgari sermayesinin, kural olarak üretim tesisi için Kurum tarafından öngörülen toplam yatırım tutarının yüzde yirmisine yükseltildiğini gösteren esas sözleşmenin sunulması gerekir. Birleşme sonrası sermayenin bu koşulu sağlaması, Yönetmelik m. 59/6’da açıkça belirtilmiştir. 

Tedarik ve toplayıcı lisansları bakımından ise üretim tesisinin yatırım tutarına endeksli yüzde yirmilik sermaye hesabı uygulanmaz. Yönetmelik m. 20/4 uyarınca asgari sermaye, Kurul’un bu lisans türleri için belirlediği tutarda olmalıdır. Lisansa müstakil elektrik depolama tesisi eklenmesi söz konusuysa, sermaye yeterliliği ayrıca depolama tesisi için Kurum tarafından öngörülen toplam yatırım tutarının yüzde yirmisinin ilgili asgari sermaye tutarına eklenmesiyle belirlenir; ayrıca teminat yükümlülüğü doğabilir. Tarifesi düzenlemeye tabi faaliyet yürüten tüzel kişiler yönünden ise şirketin amaç ve konusuna ilişkin hükümlerin elektrik piyasası mevzuatına uygun hâle getirilmesi ve bu hükümlerde yapılacak esas sözleşme değişiklikleri için Kurumun uygun görüşünün alınmasına dair düzenleme aranır. Sermaye bakımından, tedarik ve toplayıcı lisansı başvurularında Kurulca  belirlenen tutarda; dağıtım, piyasa işletim ve görevli tedarik şirketlerinin tedarik lisansı başvurularında  ise Kurulca belirlenen oran ve/veya tutarda asgari sermayeye sahip olunduğunu gösteren esas sözleşmenin sunulması gerekir. Dağıtım lisansı sahipleri ile görevli tedarik  şirketlerinin  lisans süresince korumaları gereken sermaye yeterliliğine ilişkin esaslar ayrıca Kurul kararıyla belirlenir. Başvuruda ayrıca lisans alma bedelinin Kurum  hesabına yatırıldığını gösteren belgenin ibrazı zorunludur.

Birleşme sonrasında devralan şirketin sermayeyeterliliği ile lisansın devamı için sunacağı bilgi ve belgeler, lisans türü ve lisansa konu faaliyetin niteliğine göre farklılaşır. Devralan şirketin, lisanslı faaliyeti sürdürebilmesi için ilgili lisans türüne özgü mali, kurumsal ve başvuru koşullarını da sağlaması gerekir. Üretim lisanslarında devralan şirketin sermayesi, kural olarak üretim tesisi için Kurum tarafından öngörülen toplam yatırım tutarının yüzde yirmisine ulaşmalıdır. Tesisin işletmeye geçmemiş veya kısmen işletmede olması hâlinde teminat; tesisin tamamlanma sürecinde bulunması hâlinde ise termin programı ve ön lisans kapsamındaki yükümlülüklerin tamamlandığını gösteren belgeler de önem taşır. Buna karşılık tedarik ve toplayıcı lisanslarında asgari sermaye Kurulca belirlenen tutar üzerinden, dağıtım, piyasa işletim ve görevli tedarik şirketlerinin tedarik lisanslarında ise Kurulca belirlenen oran ve/veya tutar üzerinden değerlendirilir. Her halükarda birleşme sonrasında devralan şirketin güncel ortaklık ve kontrol yapısı, sermaye tutarı, esas sözleşmesi, lisans alma bedelinin ödendiği ve işlem sonucunun ticaret siciline tescil edildiği belgelerle ortaya konulmalıdır. Bu farklılaştırılmış yapı, lisanslı faaliyetin birleşme sonrasında mali ve kurumsal yeterliliği haiz bir tüzel kişi tarafından sürdürülmesini sağlamaya yöneliktir.

F. Sonuç

Elektrik piyasasında lisans sahibi bir şirketin birleşmesi, TTK bakımından devrolunan şirketin aktif ve pasiflerinin devralan şirkete kendiliğinden geçtiği bir külli halefiyet işlemidir. Yönetmelik, lisansların devredilemezliği ilkesini esas almakta; birleşme yoluyla hak ve yükümlülüklerin aktarılmasını ise Kurulun işlem öncesi onayı ile birleşme sonrasındaki yeni lisans başvurusuna bağlı özel bir istisna olarak kabul etmektedir.

Bu nedenle süreç iki aşamada ele alınmalıdır: İlk aşamada birleşme tescilinden önce Kurul onayı alınmalı; ikinci aşamada ise birleşmenin tamamlanması üzerine, Kurul kararındaki yükümlülükler yerine getirilerek ve Usul ve Esaslarda öngörülen belgeler sunularak devralan şirket adına  eskisinin devamı mahiyetinde yeni lisans başvurusu yapılmalıdır.

Kaynakça

1.Pulaşlı, Hasan, Şirketler Hukuk Şerhi Cilt I, 5. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2024.